Dziś trudno wyobrazić sobie dom bez odkurzacza. To jedno z podstawowych urządzeń gospodarstwa domowego, które pozwala szybko i skutecznie usuwać kurz oraz zanieczyszczenia z podłóg, dywanów i tapicerki. Jednak droga do powstania nowoczesnych odkurzaczy była długa i pełna eksperymentów.

Fot. 1. Różne rodzaje odkurzaczy

Czyszczenie przed erą odkurzaczy

Zanim pojawiły się urządzenia zasysające kurz, sprzątanie opierało się głównie na pracy ręcznej. Dywany wynoszono na zewnątrz i trzepano, aby usunąć pył. Używano szczotek, mioteł i wilgotnych szmatek. Metody te były mało skuteczne, szczególnie wykonywane wewnątrz, bo kurz często unosił się w powietrzu i po krótkim czasie ponownie osiadał na powierzchniach. Jeszcze stosunkowo niedawno, “trzepaki” odgrywały ważną rolę dla lokalnych społeczności, nie tylko pozwalając na wyczyszczenie dywanu, ale stanowiąc także miejsce socjalizacji sąsiadów - tych młodszych i tych starszych. 

Pierwsze próby stworzenia urządzeń odkurzających

W XIX wieku zaczęto konstruować pierwsze mechaniczne urządzenia do usuwania kurzu. Były to ręczne maszyny wyposażone w pompy lub miechy, które miały zasysać powietrze wraz z zanieczyszczeniami. Część z nich wymagała obsługi przez kilka osób. Choć stanowiły krok naprzód, były nieporęczne i mało praktyczne.

Fot. 2. Wczesny odkurzacz ręczny  – Wikimedia, Autorstwa Royalbroil

Przełom technologiczny - odkurzacze silnikowe

Prawdziwy przełom nastąpił wraz z wykorzystaniem silników elektrycznych. Na początku XX wieku pojawiły się duże, przemysłowe urządzenia montowane na wozach lub w budynkach. Często były zbyt ciężkie, by przenosić je do domów - sprzątanie odbywało się poprzez podłączanie długich węży do maszyny stojącej na zewnątrz budynku. Z czasem konstrukcje zaczęto upraszczać i zmniejszać, co umożliwiło ich wykorzystanie w warunkach domowych.

Odkurzacz trafia do domów

Rozwój silników elektrycznych i lżejszych materiałów sprawił, że odkurzacze stały się bardziej kompaktowe i przystępne cenowo. W pierwszej połowie XX wieku zaczęły pojawiać się w gospodarstwach domowych. Powstały różne konstrukcje, jak np.  modele pionowe, w których silnik i szczotka stanowiły jedną całość, oraz modele poziome z oddzielnym wężem i rurą ssącą. Stopniowo odkurzacz stał się standardowym elementem wyposażenia domu.

Fot. 3. Numatic Henry, jeden z najpopularniejszych odkurzaczyw Europie  – Wikimedia, Autorstwa Tnarik Innael from London

Od worka do cyklonu i robotów

Klasyczne odkurzacze wyposażone były w worki, do których trafiał zassany kurz. Z czasem rozwijano systemy filtracji, aby poprawić skuteczność zatrzymywania drobnych cząstek i zapobiegać ich wydostawaniu się z powrotem do powietrza.

Wraz z postępem technologicznym odkurzacze stawały się coraz lżejsze, wydajniejsze i wygodniejsze w obsłudze. Pojawiły się konstrukcje bezworkowe wykorzystujące zjawisko cyklonu do oddzielania kurzu od powietrza, co miało uprościć eksploatację urządzeń i zmniejszyć koszty użytkowania.

Kolejnym etapem rozwoju były roboty sprzątające. Robotyczny odkurzacz to autonomiczne urządzenie wyposażone w czujniki i napędy, które pozwalają mu samodzielnie poruszać się po pomieszczeniu. Pierwsze próby takich konstrukcji pojawiały się już w drugiej połowie XX wieku, jednak przełomem rynkowym było wprowadzenie modelu Roomba w 2002 roku. Współczesne roboty mogą samodzielnie mapować przestrzeń, omijać przeszkody, a nawet łączyć funkcję odkurzania i mopowania. 

Fot. 4. iRobot Roomba 780  – Wikimedia, Autorstwa Tibor Antalóczy 

 

Centralny system odkurzania

Warto wspomnieć także o zupełnie innym modelu czyszczenia powierzchni płaskich, czyli odkurzaczach centralnych, które montowane są na stałe w budynku. W takim systemie jednostka ssąca wraz ze zbiornikiem na zanieczyszczenia znajduje się zwykle w garażu, piwnicy lub pomieszczeniu gospodarczym, a w ścianach poprowadzone są rury zakończone gniazdami ssącymi. Podczas sprzątania do gniazda podłącza się jedynie wąż, a zanieczyszczenia transportowane są przewodami do centralnego pojemnika. Rozwiązanie to oferuje dużą moc ssania, cichą pracę w sprzątanych pomieszczeniach oraz brak recyrkulacji powietrza, jednak wiąże się z wyższym kosztem instalacji i jest traktowane jako stały element wyposażenia budynku.

Fot. 5. Odkurzacz centralny  – Wikimedia, Autorstwa TimRaveler

 

Podsumowanie

Historia odkurzacza to przykład stopniowego udoskonalania rozwiązań prostej potrzeby, jaką jest usuwanie kurzu. Od ciężkich, przemysłowych maszyn po lekkie, domowe i autonomiczne urządzenia – odkurzacze przeszły długą drogę. Dziś są nie tylko skuteczniejsze, ale także wygodniejsze w użyciu, stanowiąc jeden z podstawowych elementów wyposażenia współczesnego domu.

Źródło: Wikipedia