Przez większą część XX wieku trudno było wyobrazić sobie biuro bez maszyny do pisania. To właśnie na niej powstawały listy, umowy, dokumenty urzędowe, artykuły prasowe i książki. Dziś jej miejsce zajęły komputery, ale przez wiele dziesięcioleci była jednym z najważniejszych narzędzi pracy z tekstem.

Fot. 1. Maszyna do pisania Erika No 5 z lat 20. XX w.  - Wikimedia, Autorstwa Tetzemann - Praca własna

 

Czym była maszyna do pisania?

Maszyna do pisania była urządzeniem mechanicznym, a później także elektrycznym i elektronicznym, służącym do nanoszenia znaków na papier. Po naciśnięciu klawisza odpowiednia czcionka uderzała przez taśmę barwiącą w kartkę, pozostawiając na niej literę, cyfrę lub znak specjalny.

W porównaniu z pismem ręcznym maszyna pozwalała tworzyć dokumenty szybciej i w bardziej jednolitej formie. Dzięki temu znalazła zastosowanie w administracji, biznesie, edukacji i działalności wydawniczej.

Od patentu do praktycznego urządzenia

Historia maszyny do pisania rozpoczęła się znacznie wcześniej, niż mogłoby się wydawać. Już w 1714 roku brytyjski inżynier Henry Mill uzyskał patent na urządzenie przeznaczone do drukowania pojedynczych liter. Nie doprowadziło to jednak do powstania powszechnie używanej konstrukcji.

Za twórcę pierwszej praktycznej maszyny do pisania uznaje się Christophera Lathama Sholesa. W 1867 roku, wspólnie z Carlosem Gliddenem i Samuelem W. Soule’em, skonstruował urządzenie, które stało się podstawą dalszego rozwoju tej technologii.

Co ciekawe, wynalazek powstał przy okazji prac nad automatem numerującym strony książek. Sholes zauważył, że podobny mechanizm można wykorzystać do zapisywania tekstu. Pierwsza konstrukcja miała klawisze, taśmę nasyconą atramentem oraz napęd uruchamiany pedałami, podobnie jak w ówczesnych maszynach do szycia.

QWERTY, Remington i pierwsza produkcja

Po kolejnych udoskonaleniach Sholes rozpoczął współpracę z amerykańską firmą Remington. Produkcja ruszyła w latach siedemdziesiątych XIX wieku, a maszyna szybko stała się jednym z najważniejszych urządzeń biurowych swojej epoki.

Właśnie wtedy upowszechnił się układ klawiatury QWERTY. Został on opracowany tak, aby ograniczyć blokowanie się mechanizmu podczas szybkiego pisania. Mimo że od powstania pierwszych maszyn minęło ponad sto lat, układ ten przetrwał do dziś i jest stosowany również w komputerach.

Fot. 2. Prototyp pierwszej maszyny do pisania, która odniosła sukces komercyjny, Sholes and Glidden (1873) – z pierwszą klawiaturą QWERTY  - Wikimedia, Autorstwa George Iles

 

Maszyny do pisania szybko znalazły użytkowników także poza biurami. Korzystali z nich między innymi pisarze. Jednym z pierwszych był Mark Twain, który pisał na maszynie już od 1876 roku.

Od mechaniki do elektroniki

Pierwsze maszyny były w pełni mechaniczne, ale z czasem zaczęły pojawiać się kolejne udoskonalenia. Pod koniec XIX wieku skonstruowano urządzenia pozwalające obserwować tekst podczas pisania, co znacznie ułatwiało pracę.

Na początku XX wieku pojawiły się pierwsze maszyny elektryczne. Zastępowały one część mechanizmów napędem silnikowym, dzięki czemu pisanie wymagało mniejszej siły. W kolejnych dekadach rozwijano coraz bardziej zaawansowane konstrukcje.

Fot.3. Smith Corona model 250 (elektryczna) lata 60. XX w  - Wikimedia, Autorstwa Miloš Jurišić - Museum of Science and Technology Belgrade

 

Przełom nastąpił około 1960 roku, gdy firma IBM wprowadziła nowy typ mechanizmu wykorzystujący głowicę obrotową zamiast tradycyjnych dźwigni z czcionkami. Późniejsze modele potrafiły nawet zapamiętywać fragmenty tekstu i umożliwiały jego prostą edycję. Był to jeden z kroków prowadzących do powstania współczesnych edytorów tekstu.

Jak wyglądała praca na maszynie?

Pisanie na maszynie wymagało wprawy. Po każdym naciśnięciu klawisza ruchomy wózek przesuwał się o jedno miejsce. Po zakończeniu wiersza należało ręcznie przestawić go na początek kolejnej linii.

Do pracy wykorzystywano papier, kalkę maszynową, formularze i koperty. Niezbędna była również taśma barwiąca. Poprawianie błędów było znacznie trudniejsze niż na komputerze. Używano do tego papieru korekcyjnego, taśm korekcyjnych, specjalnych gumek, a nawet żyletek.

Mimo tych ograniczeń maszyny do pisania przez wiele lat pozostawały podstawowym narzędziem pracy biurowej.

Polski ślad w historii maszyn do pisania

Historia maszyn do pisania ma również polski rozdział. Jednym z pierwszych znanych użytkowników takiego urządzenia był Bolesław Prus. Pod koniec XIX wieku korzystał on z maszyn wyposażonych w układy klawiatur dostosowane do języka polskiego.

Pierwszą polską maszynę do pisania skonstruował Władysław Paciorkiewicz. W 1921 roku uruchomił on w Bydgoszczy pierwszą polską wytwórnię takich urządzeń.

Po II wojnie światowej produkcję maszyn prowadzono również w Polsce. Powstawały między innymi modele Prema-101, a później urządzenia sprzedawane pod markami Predom i Łucznik.

Podsumowanie

Maszyna do pisania była jednym z najważniejszych wynalazków związanych z tworzeniem tekstu. Pozwalała pisać szybciej, czytelniej i sprawniej niż odręcznie, dlatego przez dziesięciolecia stanowiła podstawowe wyposażenie biur, redakcji i kancelarii.

Choć została wyparta przez komputery, pozostawiła po sobie trwały ślad. Wystarczy spojrzeć na współczesną klawiaturę komputerową, aby dostrzec rozwiązania, które narodziły się jeszcze w epoce mechanicznych maszyn do pisania.

Źródło: Wikipedia