Śmigłowce to jedne z najbardziej wszechstronnych maszyn latających, które całkowicie odmieniły transport, ratownictwo, działania wojskowe i wiele innych dziedzin życia. Dzięki unikalnej konstrukcji, umożliwiającej pionowy start i lądowanie, a także możliwość zawiśnięcia w powietrzu, helikoptery sprawdzają się tam, gdzie samoloty są bezradne – w trudno dostępnych miejscach, na niewielkiej przestrzeni czy w nagłych akcjach ratunkowych.
Fot. 1. Współczesny śmigłowiec cywilny – Bell 407 - Wikimedia Autorstwa Konflikty.pl
Inspiracje i wczesne pomysły
Pierwsze pomysły na maszynę unoszącą się pionowo w powietrze pojawiały się już w starożytnych Chinach, gdzie dzieci bawiły się bambusowymi zabawkami obracanymi ręcznie. W renesansie, Leonardo da Vinci zaprojektował urządzenie przypominające „śrubę powietrzną”, uznawane dziś za jeden z pierwszych konceptów śmigłowca. Jednak przez długi czas brakowało silników o odpowiednim stosunku mocy do masy, które umożliwiłyby praktyczne zastosowanie takich idei.
Fot. 2. Rysunek „śruby powietrznej” Leonardo da Vinci - Wikimedia Autorstwa Leonardo da Vinci, domena publiczna
Pierwsze udane próby lotu
W XIX wieku pojawiły się pierwsze modele napędzane silnikami parowymi, jednak były one zbyt ciężkie, by wzbić się w powietrze z człowiekiem na pokładzie. Przełom przyniósł początek XX wieku. W 1907 roku Francuz Paul Cornu zbudował śmigłowiec z dwoma przeciwbieżnymi wirnikami, który wykonał pierwszy wolny, załogowy lot pionowy. Mimo że maszyna była niestabilna, otworzyła nowy rozdział w historii lotnictwa. W kolejnych dekadach eksperymentowano z różnymi konfiguracjami – od maszyn z wieloma wirnikami, po układy współosiowe i tandemowe.
Fot. 3. Pierwszy helikopter projektu Paula Cornu z 1907 utrzymał się w powietrzu ok. 1 minuty - Wikimedia Autor nieznany, domena publiczna
Narodziny nowoczesnych śmigłowców
W latach 30. XX wieku konstruktorzy tacy jak Heinrich Focke czy Juan de la Cierva wprowadzali istotne ulepszenia. Za pierwszy w pełni sterowny i praktyczny śmigłowiec uznaje się Focke-Wulf Fw 61 z 1936 roku. W tym samym czasie Igor Sikorsky pracował w USA nad modelem VS-300, który stał się pierwowzorem dla przyszłych konstrukcji z jednym głównym wirnikiem i śmigłem ogonowym. Już w 1942 roku Sikorsky R-4 wszedł do seryjnej produkcji i był wykorzystywany przez wojsko podczas II wojny światowej.
Fot. 4. Sikorsky R-4 - pierwszy masowo produkowany śmigłowiec - Wikimedia Autorstwa United States Army Air Forces - archives.gov, domena publiczna
Era rozwoju i cywilnych zastosowań
Po wojnie śmigłowce szybko zaczęły znajdować zastosowanie poza wojskiem – w ratownictwie medycznym, transporcie pasażerskim i towarowym czy w przemyśle naftowym. W 1946 roku Bell 47 został pierwszym śmigłowcem certyfikowanym do użytku cywilnego w USA. W latach 50. i 60. wprowadzono silniki turbinowe, które znacznie poprawiły osiągi i niezawodność maszyn. Powstawały modele przystosowane do różnych zadań – lekkie, wielozadaniowe, szturmowe, transportowe czy ratunkowe.
Fot. 5. Śmigłowiec szturmowy AH-1W Super Cobra - Wikimedia Autorstwa Communication Specialist Seaman Mark Hays - www.navy.mil, domena publiczna
Zastosowania i dzisiejsza rola
Dziś śmigłowce są nieodzownym elementem wielu branż. W ratownictwie pozwalają dotrzeć do poszkodowanych w trudno dostępnych miejscach. W wojsku służą do transportu, rozpoznania, walki i ewakuacji. Są też wykorzystywane w transporcie, przy gaszeniu pożarów, patrolach, a także w turystyce czy filmowaniu z powietrza. Choć rozwój dronów przejmuje część ich funkcji, śmigłowce nadal oferują wyjątkową elastyczność operacyjną.
Fot. 6. Śmigłowiec ratowniczy w górach - Wikimedia Autorstwa Matthias Zepper
Podsumowanie
Historia śmigłowców to historia od prostych zabawek po zaawansowane maszyny latające. Choć nie są już symbolem nowości, nadal pozostają kluczowym elementem współczesnego lotnictwa i nieocenionym narzędziem w wielu dziedzinach życia. A dla wielu to również symbol luksusu i możliwości szybkiego przemieszczania się w nagłych przypadkach i wsparcia nawet w ratowaniu ludzkiego życia.
Źródło: Wikipedia