Od prostych joysticków z lat 70. po zaawansowane kontrolery ruchowe i symulacyjne. Dziś trudno wyobrazić sobie grę bez odpowiedniego kontrolera, dopasowanego do gatunku i platformy. Część kontrolerów przeszła już do historii, ale część z nas chętnie, nostalgicznie do nich wraca.

Fot. 1. Gracz trzymający kontroler North American Super Nintendo Entertainment System, czyli konwencjonalny gamepad, jeden z najpopularniejszych typów kontrolera – Wikimedia, Autorstwa Evan-Amos - praca własna, domena publiczna

Kontroler do gier to urządzenie, które pozwala graczowi komunikować się z konsolą lub komputerem w czasie gry. Jego zadaniem jest przesyłanie poleceń użytkownika, takich jak ruch, strzał czy skok, do systemu gry. Od prostych, jednofunkcyjnych urządzeń po zaawansowane systemy z czujnikami ruchu i ekranami dotykowymi, kontrolery są nieodłącznym elementem świata gier wideo.

Historia kontrolerów
Pierwsze urządzenia sterujące pojawiły się już w 1958 roku wraz z grą „Tennis for Two”, gdzie gracze korzystali z prostych pokręteł i przycisków. W latach 70. dominowały joysticki i „paddle”, czyli obrotowe pokrętła wykorzystywane np. w grze „Pong”.

Fot. 2. Współczesna wersja kontrolera do gry wideo Tennis For Two z 1958 roku – Wikimedia, Autorstwa Windell Oskay from Sunnyvale

Lata 80. przyniosły rozwój klasycznych gamepadów - prostokątnych kontrolerów z przyciskami kierunkowymi i i przyciskami akcji, zapoczątkowanych przez NES. W kolejnych dekadach kontrolery zyskiwały kolejne funkcje: przyciski na ramionach, analogowe drążki, wibracje, bezprzewodową łączność, a także czujniki ruchu. Dziś kontrolery mogą łączyć się z konsolami, komputerami, a także urządzeniami mobilnymi.

Najważniejsze rodzaje kontrolerów

W świecie gier funkcjonuje wiele rodzajów kontrolerów, które różnią się budową i przeznaczeniem:

Gamepad
To najpopularniejszy typ kontrolera, który trzymamy obiema rękami. Znajdują się na nim przyciski akcji, przyciski kierunkowe, analogowe drążki i przyciski na ramionach. Gamepady zapewniają szybki i wygodny dostęp do wszystkich funkcji gry. Są używane na konsolach i komputerach. Z czasem ewoluowały od prostych modeli, po zaawansowane konstrukcje z wibracjami, żyroskopami i dotykowymi panelami.

Fot. 3. Od lewej: gamepady Xbox, GameCube i PlayStation 2  – Wikimedia, Autorstwa Cke77

Paddle
To prosty kontroler składający się z pokrętła (zwykle służącego do poruszania się w jednej osi, np. w lewo-prawo) i przycisku. Paddle był bardzo popularny w latach 70., m.in. w kultowej grze „Pong”. Choć dziś niemal zupełnie zniknął z rynku, uznawany jest za jeden z najstarszych typów kontrolera.

Trackball
Zamiast przesuwać drążek czy naciskać przyciski, gracz porusza dużą kulą osadzoną w podstawie. Trackball pozwala na bardzo precyzyjne i szybkie ruchy w różnych kierunkach, co wykorzystywano w automatach arcade oraz komputerach biurkowych (szczególnie w latach 80. i 90.). Z czasem został wyparty przez myszki i analogowe drążki.

Joystick
Jeden z klasycznych kontrolerów, wykorzystywany m.in. w grach zręcznościowych i symulatorach lotów. Joystick pozwala na sterowanie kierunkiem i siłą ruchu postaci lub pojazdu. Najpopularniejszy był w latach 80., szczególnie w połączeniu z komputerami domowymi, takimi jak Atari czy Commodore. Do dziś wykorzystywany jest przez entuzjastów symulatorów lotniczych, często w rozbudowanej formie (np. z przepustnicą i dodatkowymi przyciskami).

Fot. 4. Kontroler z dwoma joystickami do konsoli PlayStation  – Wikimedia, Autorstwa Evan-Amos - praca własna, domena publiczna

Kierownica
To specjalistyczny kontroler przeznaczony głównie do gier wyścigowych. Zazwyczaj w zestawie z pedałami (gaz, hamulec, czasem sprzęgło) oraz drążkiem zmiany biegów. Wysokiej klasy kierownice zapewniają force feedback, czyli opór i wibracje symulujące rzeczywiste warunki jazdy. Idealne dla fanów symulacji wyścigowych i rajdowych.

Klawiatura i mysz
Standardowe narzędzia graczy pecetowych. Klawiatura pozwala na mapowanie wielu funkcji gry, a mysz daje dużą precyzję, szczególnie w grach FPS i RTS. Zestaw ten jest nieco mniej wygodny niż gamepad w grach platformowych czy sportowych, ale znacznie lepiej sprawdza się w rozgrywce wymagającej szybkości i dokładności.

Pistolet świetlny
Specjalny kontroler przypominający broń palną. Umożliwia celowanie w ekran i wykrywanie, gdzie gracz „strzela”. Był wykorzystywany głównie w grach strzelankowych na konsolach i automatach arcade. Z czasem jego popularność zmalała, ale pojawia się okazjonalnie w nowoczesnych technologiach VR i AR.

Ekran dotykowy
Z kontrolera przekształcił się w samodzielne narzędzie sterowania, głównie na urządzeniach mobilnych. Gracz wykorzystuje palce, by przesuwać postacie, aktywować funkcje lub wykonywać gesty. Ekrany dotykowe są dominującym sposobem sterowania w grach na smartfony i tablety, choć czasem oferują mniejszą precyzję niż fizyczne przyciski.

Kontrolery ruchu
Urządzenia rejestrujące ruch ciała gracza, takie jak Wii Remote, PlayStation Move czy Microsoft Kinect. Pozwalają na sterowanie grą poprzez ruchy rękami, ciałem lub głosem. Ich popularność eksplodowała w latach 2006–2012. Choć dziś nie są już tak szeroko wykorzystywane, przyczyniły się do rozwoju nowych form rozgrywki i gier rodzinnych.

Kontrolery specjalistyczne
Tworzone z myślą o konkretnych typach gier lub odbiorcach. Obejmują m.in. maty taneczne (np. do „Dance Dance Revolution”), instrumenty muzyczne (gitary, perkusje, mikrofony do gier rytmicznych), a także kontrolery do symulatorów (kokpity samolotów, kabiny pociągów). Ich celem jest zwiększenie realizmu i zanurzenia w świecie gry.

Fot. 5. Kontrolery gitary  – Wikimedia, Autorstwa Y2kcrazyjoker4 at English Wikipedia - praca własna, domena publiczna

Ergonomia i zdrowie graczy
Z biegiem lat projektanci coraz większą uwagę przykładali do ergonomii kontrolerów. Zbyt małe, źle wyprofilowane lub zbyt twarde kontrolery mogły powodować dyskomfort, a nawet urazy. Znane były przypadki tzw. „Nintendo fingers” i „Nintendo cramp”, czyli bólu i skurczów dłoni po długim czasie gry. Współczesne kontrolery są projektowane tak, by dopasowywać się do dłoni, były lekkie, intuicyjne i mniej męczące dla gracza.

Podsumowanie
Kontrolery do gier to narzędzia umożliwiające jak najlepsze zanurzenie się w wirtualnym świecie. Niezależnie od tego, czy gramy na konsoli, komputerze, automacie czy smartfonie, odpowiedni kontroler jest kluczem do wygodnej i emocjonującej rozgrywki.

Źródło: Wikipedia