Przez wiele lat dyskietka była jednym z podstawowych sposobów zapisywania i przenoszenia danych między komputerami. Niewielki nośnik magnetyczny służył do przechowywania plików, instalowania programów, tworzenia kopii zapasowych, a wcześniej także do uruchamiania systemów operacyjnych. Dziś fizyczne dyskietki praktycznie zniknęły z codziennego użytku, ale ich charakterystyczny kształt nadal funkcjonuje jako symbol zapisywania danych w wielu programach komputerowych.
Dyskietka była przenośnym nośnikiem magnetycznym umożliwiającym zapis i odczyt danych. Wewnątrz obudowy znajdował się cienki, elastyczny krążek z tworzywa sztucznego pokryty warstwą magnetyczną. Dane można było odczytywać i zapisywać po umieszczeniu nośnika w stacji dyskietek połączonej z komputerem lub innym urządzeniem.
Od 8 cali do 3,5 cala
Pierwsze dyskietki pojawiły się na początku lat 70. Początkowo miały średnicę 8 cali, a później zastępowały je mniejsze formaty: 5,25 cala i ostatecznie 3,5 cala. Kolejne generacje zajmowały mniej miejsca, a jednocześnie pozwalały zapisywać coraz większą ilość danych.
Fot. 1. 8-calowe (200 mm), 5.25-calowe (130 mm) i 3.5-calowe (90 mm) dyskietki - Wikimedia, Autorstwa George Chernilevsky, Domena publiczna
Dyskietki 5,25 cala miały miękką obudowę i nie posiadały zamykanej osłony otworu odczytu, dlatego przechowywano je w papierowych kopertach. Wersja 3,5-calowa otrzymała już sztywną plastikową obudowę oraz ruchomą osłonę chroniącą powierzchnię magnetyczną przed kurzem i uszkodzeniami. Z czasem właśnie ten format stał się dominujący.
Co znajdowało się w środku?
Choć dyskietka 3,5 cala wyglądała jak niewielki plastikowy prostokąt, właściwy nośnik danych nadal był okrągły. Wewnątrz obudowy znajdował się magnetyczny krążek obracany przez napęd. Powierzchnię chroniła przesuwana osłona, która odsuwała się po włożeniu dyskietki do stacji.
W konstrukcji znajdowała się również włóknina zmniejszająca tarcie i pomagająca usuwać zanieczyszczenia z powierzchni nośnika. Otwory w obudowie pozwalały natomiast rozpoznać rodzaj dyskietki oraz określić, czy zapis danych jest dozwolony.
Fot. 2. Budowa dyskietki 1. Otwór rozpoznawania typu dyskietki, obecność oznacza dyskietkę HD (1,44 MB), brak dyskietkę DD (720 kB). 2. Talerzyk obracający dyskietką 3. Ruchoma osłonka nośnika 4. Obudowa, z prawej strony u dołu ścięcie uniemożliwiające włożenie dyskietki odwrotnie 5. Włóknina zapobiegająca ocieraniu nośnika o obudowę i czyszcząca nośnik 6. Nośnik 7. Rozmieszczenie ścieżek i sektorów na nośniku. Z lewej strony u góry widoczny otwór blokady zapisu (zasłonięty – zapis dozwolony) - Wikimedia, Autorstwa Fastfission – Domena publiczna
Jak zapisywano i odczytywano dane?
Po włożeniu dyskietki do napędu silnik wprawiał magnetyczny krążek w ruch, a mechanizm przesuwał głowicę odczytująco-zapisującą wzdłuż jego powierzchni. Podczas zapisu przez cewkę w głowicy przepływał prąd, a powstające pole magnetyczne ustawiało namagnesowanie cząstek znajdujących się bezpośrednio pod głowicą. Zmiana kierunku pola pozwalała zapisywać kolejne bity informacji.
Odczyt działał odwrotnie. Namagnesowane cząstki poruszające się pod głowicą wywoływały niewielkie napięcie w jej cewce. Sygnał był następnie wzmacniany i przekazywany do kontrolera stacji dyskietek, który zamieniał go na dane zrozumiałe dla komputera.
Dlaczego 1,44 MB wystarczało?
Najbardziej rozpowszechniona dyskietka 3,5 cala HD miała pojemność 1,44 MB. Dziś taka wartość wydaje się bardzo mała, ale przez wiele lat była standardem w komputerach osobistych. Dyskietki służyły do przenoszenia dokumentów, programów i innych plików, a większe aplikacje były często rozprowadzane na wielu nośnikach.
Dlaczego dyskietki zniknęły?
Z czasem ich największą wadą stała się niewielka pojemność. Coraz większe programy i pliki wymagały wygodniejszych nośników, dlatego dyskietki zaczęły ustępować płytom optycznym, pamięciom flash, kartom pamięci i pendrive’om. Pamięci USB okazały się szczególnie praktyczne, ponieważ nie wymagały specjalnej stacji i mogły korzystać z powszechnie stosowanego portu USB.
Nie oznacza to jednak, że dyskietki zniknęły od razu. Jeszcze długo pozostawały używane w starszym sprzęcie przemysłowym, instrumentach muzycznych, systemach sterowania i innych urządzeniach, których nie opłacało się wymieniać.
Fot. 3. Dyskietka 3,5 cala - Wikimedia, Autorstwa I took this picture – my file took picture by muself, Domena publiczna
Od nośnika danych do ikony „Zapisz”
Dyskietka przez ponad dwie dekady była jednym z najważniejszych przenośnych nośników danych. Była na tyle rozpoznawalna, że jej wizerunek stał się symbolem funkcji zapisywania plików. Fizyczny nośnik niemal zniknął z komputerów, ale jego graficzna reprezentacja przetrwała znacznie dłużej i nadal pojawia się w interfejsach wielu programów.